«Δυο Ιστορικές Μονογραφίες του Ηγουμένου της Μονής των Αγίων Τεσσαράκοντα Σπάρτης Αρχιμανδρίτη Εφραίμ Μιλτιάδου» από τον Γιάννη Μητράκο

Η Μονή εδώ και είκοσι χρόνια περίπου έχει εκδώσει μια σειρά ψυχωφέλιμων βιβλίων με την υπογραφή του Αρχιμανδρίτη Εφραίμ κι έναν ογκώδη πολυτελή τόμο, που συνέγραψε η Ομότιμη Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π. Μελίτα Εμμανουήλ με τη βοήθεια των Πατέρων της Μονής, σχετικά με τις τοιχογραφίες του Καθολικού της Ιερά Μονής.  Ανάμεσα στις εκδοτικές της προσπάθειες ξεχωρίζουν, κατά την ταπεινή μου γνώμη, δυο ιστορικές μονογραφίες, αποτέλεσμα της εργώδους, κοπιαστικής κι επίμονης έρευνας του Ηγουμένου Γέροντα Εφραίμ και με τη συμπαράσταση των Αδελφών της.

Η πρώτη αφορά τις «Αγιοσαραντίτικες Μορφές» κι εκδόθηκε το 2024. Σ’ αυτό το έργο παρουσιάζονται γνωστές κι άγνωστες μορφές του μοναχισμού που πέρασαν από τη Μονή των Αγίων Τεσσαράκοντα, είτε ως προϊστάμενες, είτε ως αφανείς. Στις σελίδες του βιβλίου παρουσιάζονται κατά σειράν: ο Τσιντζινιώτης Αρχιεπίσκοπος Ρέοντος και Πραστού Ιάκωβος Χλωμός, που ανήκε στην Αδελφότητα της Μονής, οι Ηγούμενοι Μαρτινιανός Α΄και Β΄, ο Ηγούμενος  Παρθένιος Χρυσικάκης μετέπειτα Επίσκοπος Γυθείου (1869-1885), ο Βασσαραίος Μελέτιος Σακελλαρόπουλος μοναχός των Αγίων Τεσσαράκοντα που εκλέχτηκε Μητροπολίτης Μεσσηνίας το 1904, ο αγωνιστής Ηγούμενος Διονύσιος Μηνόπετρος στον οποίο έλαχε η γιγαντιαία προσπάθεια της ανασύστασης της Μονής μετά την καταστροφή της από τους Γερμανούς Ναζί του 1943, που την έκαψαν ολοσχερώς,  ο νηπτικός μοναχός Λουκάς Μαλτέζος  που καταγόταν από τους Αγριάνους, ο πολυγραφότατος Επίσκοπος Κυθήρων Μελέτιος Γαλανόπουλος (εξελέγη το έτος 1956) Αδελφός των Αγίων Τεσσαράκοντα που αναπαύεται στον περίβολο του Καθολικού, ο Ιερομόναχος Διονύσιος Πολίτης που έζησε 55 χρόνια εντός της Μονής «χωρίς να μείνει έστω κι ένα βράδυ έξω απ’ αυτό ή στα μετόχια που κατά καιρούς εξυπηρετούσε» και ο Μητροπολίτης Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως Θεόφιλος Καναβός μοναχός της Μονής.

Η δεύτερη είναι πρόσφατη έκδοση του 2026 και ο τίτλος της είναι: «Μετόχια Ιεράς Μονής Αγίων Τεσσαράκοντα», Στο βιβλίο αυτό ο Γέροντας  Εφραίμ καταγράφει, στηριζόμενος στα υπάρχοντα γραπτά στοιχεία, στις ανακοινώσεις των ειδικών ερευνητών και στις τοπικές προφορικές παραδόσεις, όλα τα μικρά και μεγάλα μετόχια της Μονής των Αγίων Τεσσαράκοντα, Στο πρώτο μέρος καταγράφονται τα μετόχια της παλαιάς βυζαντινής Μονής των Αγίων Τεσσαράκοντα (Παναγία Χρυσαφίτισσα, Σωτήρα, Προφήτη Ηλία, Αγίου Γεωργίου Τσάκωνα και Αγίου Γεωργίου Δρομέα). Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζονται τα μετόχια της νέας μεταβυζαντινής Μονής  (1615-1830) (Άγιος Δημήτριος Μαυρίλας, Παλιοπαναγιά, Άγιος Νικόλαος Μυλωθρός στου Τσούνη, Ζωοδόχος Πηγή Ταϋγέτης, Άγιος Νικολάκης Κτιτώρισσας, Αγία Βαρβάρα, Άγιος Γεώργιος στ’ αλώνια, Προφήτης Ηλίας, το κονάκι της Μονής στο κελλί του Επισκόπου Σωφρονίου, η Παναγία της Ζαγούνας, το μετόχι στην Τρύπη κοντά στη Βάρσοβα, ο Άγιος Νικόλαος Αχραγιάς και η Παναγία Φανερωμένη Αναβρυτής).

Η γλώσσα του βιβλίου είναι ρέουσα, γλαφυρή και κατανοητή, αφού ο Γέροντας είναι εκ της θύραθεν Παιδείας πτυχιούχος Φιλόλογος. Σε κάθε σελίδα υπάρχουν οι αναγκαίες επεξηγήσεις και παραπομπές, ενώ το βιβλίο κοσμείται κι από κατατοπιστικές φωτογραφίες, μερικές εκ των οποίων σπάνιες και δυσεύρετες από το αρχείο της Μονής.

Αν και θα προσκρούσω στην ταπεινότητά του, είμαι υποχρεωμένος να εκφράσω τις προσωπικές μου ευχαριστίες και τα συγχαρητήριά μου στο Γέροντα Εφραίμ και την συν αυτώ Αδελφότητα, γιατί με τις εκδόσεις τους μας ενισχύουν πνευματικά, πλουτίζουν την Ιστορία του τόπου μας κι αφήνουν λαμπρά παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Αναμένω με ενδιαφέρον την έκδοση του Αρχείου του Επισκόπου Μελέτιου Γαλανόπουλου, που βρίσκεται στην κατοχή της Μονής κι επιμελείται ο π. Μελέτιος Σουσούνης και τα λογοτεχνικού ύφους ιστορικά περιστατικά από την περίοδο της Επανάστασης του 1821 που συγγράφει ο λόγιος μοναχός Σιλουανός Σφυρίου. Ο Πανάγαθος Θεός δια των πρεσβειών των Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων να τους ενδυναμώνει στον πνευματικό τους αγώνα, ώστε να βρίσκουμε κοντά τους αποκούμπι κι εμείς οι ταλαίπωροι ταξιδιώτες της ζωής!

Γιάννης Μητράκος